Rezerwujesz mieszkanie, a sprzedający prosi o przelew jeszcze przed podpisaniem aktu. Taka wpłata zwykle pomniejsza później cenę, ale to, czy odzyskasz ją po niedojściu transakcji do skutku, zależy od rodzaju umowy i jej zapisów.

Przed przelewem sprawdź, jaki skutek ma wpłata
- Zaliczka co do zasady jest częścią ceny, a sposób jej rozliczenia po niedojściu umowy do skutku powinien wynikać z umowy.
- Zadatek może przepaść albo podlegać zwrotowi w podwójnej wysokości, jeśli umowa nie dojdzie do skutku z winy jednej ze stron.
- Odmowa kredytu nie daje automatycznie prawa do odzyskania zadatku. Zabezpiecz taki przypadek odpowiednim zapisem.
- Przy deweloperze opłata rezerwacyjna ma odrębne zasady, a jej wysokość nie może przekroczyć 1% ceny wskazanej w prospekcie.
Zaliczka zmniejsza cenę, ale sama nazwa nie rozwiązuje sporu
Przy zakupie mieszkania kwota przekazana przed aktem może zostać zaliczona na poczet ceny, gdy sprzedaż dojdzie do skutku. Kłopot pojawia się, gdy jedna ze stron się wycofa albo bank nie udzieli finansowania. Wtedy decydują treść umowy i charakter wpłaty, a nie sam tytuł przelewu.
Zaliczka nie daje automatycznie takiej sankcji jak zadatek. Jeśli transakcja upadnie, umowa powinna wskazywać, kiedy pieniądze podlegają zwrotowi, w jakim terminie i czy sprzedający może potrącić określone koszty. Uważam, że zapis „zaliczka bezzwrotna” bez jasnego wyjaśnienia warunków rozliczenia powinien skłonić do wstrzymania przelewu i doprecyzowania umowy.
Zadatek może kosztować jedną stronę dwa razy więcej
Przy zadatku skutki są mocniejsze. Zgodnie z art. 394 Kodeksu cywilnego, jeśli jedna ze stron nie wykona umowy, druga może odstąpić od niej bez wyznaczania dodatkowego terminu i zatrzymać zadatek albo żądać zwrotu sumy dwukrotnie wyższej. Gdy umowa zostanie wykonana, kwota jest zaliczana na poczet świadczenia.
Jest jednak wyjątek: zadatek podlega zwrotowi, gdy umowa zostanie rozwiązana albo nie zostanie wykonana z przyczyn, za które żadna ze stron nie odpowiada lub odpowiadają obie. Przepisy przewidują więc inny skutek niż częsty skrót myślowy „kupujący rezygnuje, więc zawsze traci pieniądze”. Brzmienie umowy nadal trzeba czytać w całości. Zasady te opisuje Kodeks cywilny.
Przy kredycie wpisz warunek zwrotu, zanim wpłacisz pieniądze
Odmowa kredytu bywa powodem, dla którego zakup nie dochodzi do skutku, ale sam fakt odmowy nie gwarantuje zwrotu zadatku. Jeśli kupujesz na kredyt, umowa powinna dokładnie określać, kiedy możesz się wycofać bez utraty wpłaty, jakie dokumenty potwierdzą odmowę i do kiedy trzeba je dostarczyć. Bez takich ustaleń spór może dotyczyć nawet tego, czy kupujący dochował warunków finansowania.
Przed przelewem przejdź przez prostą kontrolę. Każdy brakujący punkt oznacza, że warunki wpłaty wymagają doprecyzowania.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Umowa mówi tylko „wpłata na poczet mieszkania” | Niejasność, czy strony uzgodniły zaliczkę, czy zadatek | Wpisać wprost rodzaj wpłaty i zasady jej rozliczenia |
| Zakup zależy od kredytu | Odmowa banku może nie wystarczyć do odzyskania zadatku | Określić w umowie warunek kredytowy, termin i dowód odmowy |
| Sprzedający nie przystępuje do umowy mimo zadatku | Możliwość żądania sumy dwukrotnie wyższej, jeśli spełnione są warunki ustawowe | Wezwać drugą stronę na piśmie i zachować potwierdzenia wpłaty oraz korespondencję |
| Strony zgodnie rezygnują z transakcji | Zadatek powinien być zwrócony, bez obowiązku zwrotu podwójnej kwoty | Potwierdzić rozwiązanie umowy i termin zwrotu na piśmie |
W umowie przedwstępnej sprawdź również cenę, termin zawarcia umowy przyrzeczonej, dane lokalu i sposób zapłaty reszty. Jeśli sprzedający ma hipotekę, trzeba opisać, jak zostanie spłacona i kiedy bank wyda dokument potrzebny do jej wykreślenia. Nie wysyłaj pieniędzy na podstawie ustnych zapewnień.
U dewelopera opłata rezerwacyjna to osobna kategoria
Przy zakupie od dewelopera nie zakładaj, że każda wpłata przed umową deweloperską działa jak zaliczka przy sprzedaży mieszkania z rynku wtórnego. Umowa rezerwacyjna może przewidywać opłatę rezerwacyjną, której wysokość nie może przekraczać 1% ceny lokalu określonej w prospekcie informacyjnym. Gdy podpisana zostanie umowa deweloperska, deweloper przekazuje tę opłatę na mieszkaniowy rachunek powierniczy, nie później niż w ciągu 7 dni.
Przykład: jeśli cena w prospekcie wynosi 640 000 zł, opłata rezerwacyjna nie może przekroczyć 6 400 zł. To ustawowy limit dotyczący opłaty rezerwacyjnej, a nie uniwersalny limit każdej zaliczki lub zadatku przy zakupie mieszkania. Ustawa przewiduje też zwrot opłaty rezerwacyjnej w razie negatywnej decyzji kredytowej wynikającej z negatywnej oceny zdolności kredytowej, niewykonania umowy rezerwacyjnej przez dewelopera lub określonej zmiany prospektu bez poinformowania rezerwującego. Szczegóły zawiera ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym.
Przy umowie deweloperskiej zwróć też uwagę, czy dalsze wpłaty trafiają na mieszkaniowy rachunek powierniczy i czy umowa wskazuje ich terminy oraz sposób naliczania. Opłata rezerwacyjna i kolejne wpłaty na rachunek powierniczy to różne elementy transakcji, choć oba wiążą się z przekazaniem pieniędzy przed przeniesieniem własności.
Najbezpieczniejsza wpłata zaczyna się od jasnego zapisu
Przed podpisaniem sprawdź, czy dokument określa rodzaj wpłaty, kwotę, termin rozliczenia i skutki niewykonania umowy przez każdą ze stron. Przy zakupie na kredyt dopisz warunek finansowania; przy umowie deweloperskiej odróżnij opłatę rezerwacyjną od wpłat na rachunek powierniczy. To właśnie te zapisy, a nie nagłówek przelewu, określają ryzyko.
Przy większej kwocie lub niejasnych postanowieniach skonsultuj umowę z prawnikiem przed wpłatą. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej.
